سال‌ها پیش، ده دوازده سال پیش، در یکی از کلاس‌های درس دانشگاه دوستی پرسش‌نامه‌ای را به دست همکلاسی‌ها داد و خواهش کرد برای جلسه بعد همه آن‌را پرکنند و بازپس‌بیاورند. پرسش‌نامه را برای پایان‌نامه خود می‌خواست. جلسه بعد شد و کسی چیزی به همراه نیاورد، یک جلسه دیگر گذشت و کسی چیزی نیاورد، جلسه پس از آن – خوب یادم است – استادمان از ما پرسید، هیچ می‌دانید چرا ما جایزه نوبل نمی‌بریم، و تحقیق و علم در ایران به جایی نمی‌رسد؟ همه با دهان باز مات و متحیر ماندیم که چرا؟ استاد گفت. برای این که وقتی پرسش‌نامه‌ای به دست‌تان می‌دهند به جای همکاری و پرکردنِ آن و باز پس آوردن، آن را روی نیمکت پارک می‌گذارید و رویش می‌نشینید و وقت رفتن فراموش می‌کنید که حتی آن را بردارید.  

لطفا به سوالات زیر پاسخ دهید. یکبار نظر حقیقی خود را بیان کنید و سپس آنچه را که به آن باور ندارید به دروغ بیان نمایید ولی تمام تلاش خود را بکنید که مصاحبه گر متوجه کذب کلامتان نشود. برای هر موضوع حدود سه دقیقه صحبت کنید یا یک پاراگراف بنویسید.

1-      نظر خود را راجع به سقط جنین بیان نمایید. آیا با آن موافق هستید یا مخالف؟ چرا؟

2-      لطفا یکی از دوستانتان را انتخاب و بگویید به چه دلایلی او را دوست می دارید. سپس به دروغ بگویید چرا از همین شخص بدتان می آید . سعی کنید در هر دو حالت کلام شما طبیعی و حقیقی جلوه کند.

3-      لطفا یک نفر را که از او خوشتان نمی آید انتخاب و بگویید به چه دلیل به او علاقه ای ندارید. سپس به دروغ  ادعا کنید که از اوخوشتان می آید و دلایل خود را بیان کنید. سعی کنید در هر دو حالت کلام شما طبیعی و حقیقی جلوه کند.

سخن سال جدید را با نوروزانه‌ای آغاز می‌کنیم که جناب آقای مجید باغینی‌پور برای ما از سر لطف فرستاده‌اند. اگر یادتان باشد در چند مطلبِ پیش جزوه پاورپوینتی از ایشان را در روزنامه زبان‌شناسی معرفی کردیم و در اختیار دوستان قرار دادیم که به کار من بسیار آمد و فراوان چیزها یاد گرفتم.

این جزوه ارزشمند امروز کامل شده و ایشان مجدداً لطف کرده‌اند و لینک آن‌ را در اختیار ما گذاشته‌اند. بد ندیدم که دوستان و خوانندگانِ روزنامه نیز از این نسخهٔ کامل بهره‌ببرند. یادمان باشد که اگر آن را خواندیم و استفاده بردیم تشکری نیز از جناب باغینی‌پور نیز بکنیم، و اگر نظری داریم بگوییم که این نظرات است که در بهتر شدن این مطالب موثرند.

دربارهٔ مقاله‌نویسی 

تالیف مجید باغینی‌پور

سال و فال و مال و حال و اصل و نسل و تخت و بخت

بادت اندر شهریاری برقرار و بر دوام

سال خرم فال نیکو مال وافر حال خوش

اصل ثابت نسل باقی تخت عالی بخت رام

ما پیش از این نیز درباب تحقیق و روش‌های آن صحبت‌ها کرده‌ایم. این بار آقای مجید باغینی‌پور به ما لطف نموده‌اند و جزوه‌ای را که به صورت پاورپوینت تهیه کرده‌اند و اطلاعاتِ بسیار خوبی را به شکلی موجز و مختصر به دست داده در اختیار ما گذاشته‌اند.

برای تهیه این جزوه ارزشمند به این لینک  رجوع کنید. یکی از محسناتِ این جزوه یعنی "درباره مقاله‌نویسی" معرفی منابعِ مختلف اینترنتی است، که در بخش مرجع‌شناسی آمده است. استفاده از منابع اینترنتی و اطمینان از اتقانِ این منابع یکی از دشواری‌های کار محقق است، که ما آن را در وبلاگ وابسته به روزنامه زبان‌شناسی یعنی شونیشت به بحث گذاشته‌ایم.

به دوستانِ روزنامه زبان‌شناسی توصیه می‌کنم این جزوه را از لینک مزبور دریافت کنند، بخوانند و توقع خود را بگویند، که حتماً به کار دوستان و نویسنده محترم آن که ما را بی‌نصیب از نوشته‌های خود نمی‌گذارند خواهد آمد. از آقای باغینی‌پور نیز به خاطر معرفی لینک و جزوه مزبور بسیار متشکریم.

دوستِ ما آقای وهاب کریمی در وبلاگ خود فونت‌ِ آوانگاری را معرفی کرده‌است که حتماً به درد خیلی از ماها می‌خورد. دوستانی که علاقمند هستند می‌توانند با کلیک بر روی این لینک و ورود به وبلاگ زبان‌شناسان آینده از این مطلب با خبر شوند و اطلاعات بیشتری کسب کنند. از آقای کریمی به خاطر اطلاع رسانی تشکر می‌کنم.

دوستی مشغول به تحقیق درباب "زبان و دروغ" است. برای پیشینه این کار نیاز به منابعی دارد. از همین روی گفتم تا از دوستانی که اینجا به مطالعه می‌نشینند بپرسم و بدانم آیا شما منابعی در دست دارید و می‌شناسید. از این که ما را از دانسته‌هایتان مطلع می‌کنید متشکریم.

قدیمی‌ها وقتی بر سر کاری مانعی می‌افتاد و مدت‌ها طول می‌کشید تا آن کار به سرانجام برسد، می‌گفتند "طلسم شده است". حالا جریان این روزنامه زبان‌شناسی است. این نیز طلسم شده است، و چندین ماه است فرصت نمی‌شود در آن چیزی بنویسم و به‌روزش کنم. اگر بگویم مجال نیست، دروغ گفته‌ام، چرا که کارهای دیگر می‌کنم که به اشتغالِ حرفه‌ای ربطی‌ ندارد، اما ذهنم موضوعی بدست نمی‌دهد که اینجا بنویسم. 

پس، برای این که این طلسم را بشکنم، گفتم شده چند خطی فقط بنویسم تا مگر این در را بسوی نوشتن‌های آتی باز کنم. تا خدا چه بخواهد و چه پیش آید.  

دوفصلنامه زبان‌شناسی به سردبیری مجتبی منشی‌زاده منتشر شده است.

برای اطلاع از فهرست مطالب می‌توانید بر لینک فصلنامه زبان‌شناسی کلیک کنید.

پیش‌تر وب‌سایت آقای مجید باغینی‌پور را که از محققان و استادان زبان‌شناسی و ترجمه هستند معرفی کرده بودم. مدتی بنا به دلائل فنی و لطفی که هکرها به وب‌سایت ایشان داشتند، از دسترسی به نوشته‌های ایشان محروم ماندیم. امروز این وب‌سایت به پای شده است. فقط برای اطلاع دوستان بگویم که برای دیدن تمامی مطالب وب‌سایت مزبور بهتر است از موتورجستجوی فایرفاکس استفاده کنید.

در ادامه بحث پیشین، که بافت‌ها را توضیح می‌دادیم، به آخرین گروه از بافت‌ها رسیدیم که بافت عصبی باشد. بافت عصبی از سلول‌های عصبی تشکیل شده است که نورون (neuron) نامیده می‌شوند. وظیفه بافت عصبی انتقال اطلاعات از یک نورون به نورون دیگر، و از نورون‌ها به عضلات یا از گیرنده‌های حسی به دیگر ساختارهای عصبی است. یک سوزن به خودتان فعلاً بزنید. دردش را حس کردید، درست است؟ سلول‌های عصبی وظیفه انتقال حس درد را به مغز به عهده دارند. حالا یک جوالدوز به رفیق کنار دستی‌تان بزنید. احتمالاً داد بلندی سر شما بکشد. این واکنش نیز نتیجه انتقال فرمان از مغز به اندام‌های گفتاری است، که مسئول‌ آن همان سلول‌های عصبی یا نورون‌ها باشند.

مدتی در این مباحث فاصله افتاد، رشته کلام گسست. به هر روی، اگر پیش‌تر از این با ما همراه بوده باشید، حتماً می‌دانید بحث ما مقدمات کالبدشناسی انسان بود تا از این طریق با شناختِ کالبد و اندام‌های گفتاری (speech organs) و کارکرد این اندام‌ها که بدان در اصطلاح فنی فیزیولوژی گویند، بدانیم آواهای گفتار چگونه تولید می‌شوند، و این بخشی باشد از مبحثی کلی‌تر بنام آواشناسی تولیدی.

در بخش پیش، مفهوم بافت را تبیین کردیم و مقدمتاً بافت پوششی یا اپی‌تلیال را گفتیم چیست و چه ساختاری دارد. در این بخش تا بدان جایی که مجال و توان باشد بافت همبند و و زیرگروه‌های آن را معرفی خواهیم کرد. چنان که پیش‌تر نیز گفتم مبانی کار ما کتاب زیر است:

Anatomy & Physiology for Speech, Language, and Hearing, 4th edition

J. Anthony Seikel, Ph.D., Douglas W. King, Ph.D., David G. Drumright

در مواردی نیز برای توضیح بیشتر از فرهنگ Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary استفاده‌کرده‌ام که هر دو کتاب به صورت الکترونیکی در اینترنت در دسترس است، که می‌توانید در همین روزنامه با کلیک بر لینک «کتب زبان‌شناسی» می‌توانید در سایتِ UZ-Translation به آن‌ها دسترس داشته باشید.

به توصیه دوستی بخشی به نام شونیشت به راه انداختم که با کلیک بر لینک آن در سمت چپ می‌توانید بدان وارد شوید. در بخش شونیشت ما از زبان‌شناسی و علوم مرتبط با آن به زبانی ساده سخن خواهیم گفت و گپ و گفت‌های شبانه‌ای، اگر خدا بخواهد، خواهیم داشت.

مدتی است به دلیل مشغله نتوانسته‌ام مطالبی را که درباب آواشناسی شروع کرده‌بودم همچنان ادامه بدهم. امید که فرصت به من دست یاری دهد و به سیاق سابق مطالبی بنویسم.

اما غرض آن‌که، جناب آقای باغینی‌پور که همیشه معلم‌وار در این روزنامه حضور داشته‌اند، امروز سایت مناسبی را به من معرفی کردند که می‌توان در بین اقلام قابل دانلود، کتاب زبان‌شناسی نیز از آن به رایگان دانلود کرد (سایت آواکس سرچ).

علاوه بر سایت مزبور، بد نیست دوستانی که اهل خواندن هستند و تشنه کتاب به سایت  U-Z Translation نیز سری بزنند که کتب خوب بسیار دارد و در این اوضاعی که در ایران دسترسی به کتب زبان‌شناسی به صورت کتب کاغذی دشوار است از کتب اینترنتی که امکان جستجو در مطالب آن نیز هست استفاده کنند.

شاید برخی وبلاگ‌ها یا سایت‌ها دست برقضا این کتب را با مطالبه وجه در اختیار اهل مطالعه بگذارند که مسلماً این‌کار سوء استفاده از ندانستن و بی‌اطلاعی ماست. همچنین کسانی که چشم‌شان به خواندن از روی صفحه نمایشگر عادت کرده است می‌توانند از کتب رایگان گوگل نیز در صفحه گوگل استفاده کنند.

البته علاوه بر سایت‌های مزبور، وبلاگ‌هایی نیز در زبان‌شناسی هستند که به معرفی مرجع و منبع در زبان‌شناسی پرداخته‌اند. یکی از آن‌ها وبلاگ لذت زبان‌شناسی است که پیش‌تر نیز معرفی کردم و این‌بار نیز با تازه شدن مطالب توصیه باید بکنم دوستانِ علاقمند بروند و بخوانند که کُلی مطلب خواندنی در آن گذاشته ‌است خصوصاً فایل صوتی سخنرانی دکتر علی‌محمد حق‌شناس در باب کتاب سورن که اشک به چشم ما آورد.

انشاالله تا بعد که مجالی باشد تا سخن خود را در پیش گیریم و راه نیمه رفته را باز رویم.  

امروز در پس انقلاب‌گردی‌ها، بعد از قرن‌ها گشتن و گشتن کتابی دیدم که به خواندن می‌ارزید. "استادان و نااستادانم"، تألیف عبدالحسین آذرنگ. کسانی که در حیطه نشر، ویرایش، و مانند آن گام نهاده‌اند، بی‌شک نام عبدالحسین آذرنگ را شنیده‌اند، و شاید کتابی از سلسله‌ کتاب‌های او در نشر و ویرایش خوانده باشند.

استادان و نااستادانم شرح تلمذ عبدالحسین آذرنگ است. این استادِ کارکُشته در این کتاب به نقد استادان خود نشسته است. کاری که شاید بسیاری از سَر ملاحظه از آن واهمه دارند و بدان دست نمی‌یازند. تقدس افراطی همیشه باعث می‌شود بت‌هایی که بی اساس پرستیده می‌شوند به هیچ عصای ابراهیمی نشکنند. نقد برای بهتر شدن چیزیست که مورد نقد واقع می‌شود. پس چه خوب که با کشیدن شیشه‌های نسوز و نشکنِ تقدس و تقدس‌مآبی مانع از محک زدن عیار مردمان و تمیز سره از ناسره نشویم.

خواندن این کتاب را که چاپ نخست آن است به اهلِ مطالعه بسیار بسیار توصیه می‌کنم، چرا که حکایت مردی را می‌خوانیم که در تمام عمر از کودکی تا میان‌سالی در طلب علم شور و شوقی داشت وصف ناپذیر که برای منِ دانشجو آموختنی بسیار داشت. سرگذشت مردی از تبار عالمان که برای کسب مقام و عنوان‌های آن‌چنانی و پرکردن کارنامه خود از مقاله‌سازی‌ها و کتاب‌ساز‌ی‌ها در برابر هوای نفس کرنش نکرد، و حال و هوای دانشجویی را به دنیای استاد استادِ دروغین به راحتی نفروخت.

اندام‌ها، بافت‌ها، و دستگاه‌ها

بدن هر جاندار از سلول‌هایی تشکیل شده است. این سلول‌ها حیات دارند و خود متشکل از یک هسته (nucleus) و دیگر مواد سلولی هستند که در داخل سلول کارکرد معینی دارند. به گروهی از سلول‌های مشابه با کارکرد مشخص بافت (tissue) می‌گویند. برای مثال سلول‌های عصبی که بدان‌ها نورون (neuron) گویند بافت عصبی (nervous tissue) را می‌سازند.

پس لازم است بدانیم، سلول‌های هر بافت با بافت دیگر فرق دارد. برای مثال سلول‌های بافت عضلانی با بافت عصبی فرق دارند. بافت‌های بدن انسان را می‌توان به طور کل به چهار دسته تقسیم کرد. البته این چهاردسته نیز خود به زیرشاخه‌هایی تقسیم می‌شود.

این چهار بافت عبارتند از:

-          بافت پوششی (epithelium)،

-          بافت همبند (connective tissue)،

-          بافت ماهیچه‌ای یا عضلانی (muscular tissue)،

-          و بافت عصبی (nervous tissues).

با پوزش از صاحبان سایت‌هایی که ما این تصاویر را از آن‌ها به سرقت برده‌ایم!

شاید هرکس از بخش‌های مختلف بدن خود اطلاعاتی داشته باشد. خصوصاً آن بخش‌هایی که به چشم می‌آیند، یا برخی اعضاء که در محاورات روزمره بنا به ضرورت درمانی، یا بهداشت و سلامت به نوعی با آن‌ها سروکار داریم. ما در اینجا همان اطلاعات شما را با اندکی دقت بیشتر بازگو می‌کنیم.

 کسانی که به مطالعه آواشناسی (phonetics) پرداخته‌اند نیک می‌دانند برای درک بهتر تولید آواهای گفتار نیاز است از ساز و کار اندام‌های تولیدکننده گفتار اطلاع داشته باشد. به این منظور، آشنایی با آناتومی (کالبدشناسی) و فیزیولوژی اندام‌های گفتاری لازم است.

کسانی که در دوران تحصیلات دبیرستانی در رشته علوم تجربی درس‌خوانده‌اند، با مفاهیم بنیادین زیست‌شناسی آشنایی دارند. برای مثال می‌دانند بافت، اندام، دستگاه‌ یا جهاز و مانند آن چیست. اما خیلی کسان دیگر نیز هستند که به هر دلیلی از این اطلاعات بی‌بهره هستند، یا ممکن است در گذر زمان از خاطر برده‌باشند. برای همین آشنایی مقدماتی با مفاهیم کالبدشناسی عمومی و فیزیولوژی سودمند خواهد بود.

بررسی بخشی از تحقیقات زبانشناسان و روانشناسان درباب زبان‌آموزی کودک

 مقدمه: کودک چگونه زبان را فرا می گیرد. این سوال از دیر باز همواره ذهن بشر را به خود مشغول داشته است. ما انسان ها به هنگام تولد نه قادر به سخن گفتن می باشیم، و نه توانایی درک آن را داریم، اما در مدت زمانی نسبتاً کوتاه، یعنی تا 4 سالگی، توانایی درک و تولید زبانی را بدست می آوریم. این مدت زمان فراگیری زبان در تمامی کودکان دنیا کم و بیش یکسان است. اما چگونه کودک قادر است زبان را از میان داده های زبانی که مملو از آشوب، نقص و حتی ساخت های نادستوری است،  فرابگیرد.

 این مسئله موضوعی نیست که تازه امروز مطرح شده باشد، و سابقه آن به زمان فلاسفه یونان و افلاتون باز می گردد. افلاتون در یکی از مکالمات خود موسوم به کراتیلوس  و در چند مکالمه دیگر این مسئله را مطرح می سازد، که کودک چگونه می تواند با قرار گرفتن در معرض داده های ناقص گفتاری، در مدت زمانی کوتاه زبان را فرابگیرد. این مسئله را که چامسکی برای آن فرضیه سازی نموده است، مسئله افلاتون می نامند. (¹)

مسئله فراگیری زبان یکی از مسائل مسلط در روانشناسی زبان است، و  خصوصاً از زمانی که چامسکی فطری بودن دانش زبانی را متکی بر فلسفه ذهن گرایی مطرح ساخت، تحقیقات بسیاری را باعث شده است. در این مقال سعی خواهم کرد، پژوهش ها و نظریه پردازی های عمده ای را که در زمینه فراگیری زبان انجام شده است، بررسی نمایم.

مکتب تحصلی منطقی (Logical Positivism )

 مکتب تحصلی مکتبی است که اکتساب دانش را تنها از طریق تجربه میسر می داند، این مکتب به وجود ذهنیت اعتقادی ندارد. موسس این مکتب آگوست کُنت می باشد، این مکتب خود از مکتب عمده تری به نام تجربه گرایی ناشی شده است، که درک ماهیت ها را تنها از طریق تجربه امکان پذیر می داند، و هیچ چیزی را بر آن مترتب نمی داند. مکتب تحصلی در نتیجه چیزی به نام وجدانیات (معلومات مکتسب از حس باطن و وجدان) را اموری واهی و بی اساس می داند.